Có những khẳng định về não và việc học ngôn ngữ lan truyền rất rộng, xuất hiện trong quảng cáo khóa học và trong các bài phổ thông. Bài này nêu bốn khẳng định phổ biến và vấn đề của từng cái.
- Bốn khẳng định phổ biến đều đơn giản hóa quá mức hoặc thiếu cơ sở.
- Chúng lan rộng vì gọn gàng và dễ nhớ, không vì có bằng chứng mạnh.
- Một số dựa trên nghiên cứu thật nhưng bị diễn giải quá xa.
- Cách kiểm chung là tìm về nguồn gốc và xem nghiên cứu gốc nói gì.
Bốn khẳng định phổ biến
Bốn khẳng định dưới đây xuất hiện thường xuyên. Khẳng định thứ ba đặc biệt phổ biến trong quảng cáo khóa học và nó gây hại thật: nó khiến người lớn tin rằng họ đã quá muộn, trong khi rất nhiều người bắt đầu học khi trưởng thành và đạt trình độ cao.
Vì sao chúng lan rộng
Ba đặc điểm chung khiến những khẳng định này lan xa. Thứ nhất, chúng gọn gàng và dễ nhớ, trong khi bức tranh thật thì phức tạp và khó tóm tắt. Thứ hai, nhiều khẳng định có nguồn gốc từ một nghiên cứu thật nhưng bị diễn giải xa dần qua mỗi lần được viết lại — mỗi bước một chút, và sau vài chặng thì kết luận đã khác hẳn nghiên cứu gốc. Thứ ba, một số phục vụ mục đích tiếp thị: khẳng định về giới hạn tuổi tạo cảm giác cấp bách, còn khẳng định về kiểu học riêng tạo lý do để bán một phương pháp đặc biệt.
Cách kiểm một khẳng định
Bốn bước dưới đây áp dụng được cho bất kỳ khẳng định nào bạn gặp. Bước thứ hai hiệu quả nhất: tìm xem nghiên cứu gốc nói gì, vì rất thường xuyên nó dè dặt hơn nhiều so với cách nó được trích dẫn.
Sai lầm thường gặp
- Tin một khẳng định vì nó xuất hiện ở nhiều nơi, trong khi các nơi đó cùng dẫn lại một nguồn.
- Bỏ học ngoại ngữ vì tin rằng đã quá tuổi.
- Chọn phương pháp học dựa trên kiểu học được cho là của mình.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn có học được ngoại ngữ không?
Được, và rất nhiều người đạt trình độ cao khi bắt đầu lúc trưởng thành. Có tranh luận về việc trẻ nhỏ có thuận lợi hơn ở một số mặt như phát âm, nhưng đó khác hẳn với việc người lớn không học được.
Kiểu học riêng có hoàn toàn vô nghĩa không?
Việc mỗi người có sở thích khác nhau về cách học là có thật. Điều các nghiên cứu kiểm chứng không ủng hộ là việc dạy theo đúng kiểu được cho là của một người sẽ cho kết quả tốt hơn.
Làm sao biết một khẳng định về não là đáng tin?
Xem nó có dẫn nguồn không, nguồn đó có phải nghiên cứu gốc không, và kết quả đã được lặp lại chưa. Khẳng định càng gọn gàng và dứt khoát thì càng đáng kiểm.
Vì sao những khẳng định sai vẫn tồn tại lâu?
Vì chúng dễ nhớ và đã đi vào nhiều tài liệu, nên chúng tiếp tục được dẫn lại. Việc sửa một hiểu nhầm phổ biến thường mất rất nhiều thời gian.