Mọi ngôn ngữ đang được sử dụng đều thay đổi, và tốc độ thay đổi nhanh hơn nhiều người tưởng. Bốn cơ chế dưới đây giải thích phần lớn những gì diễn ra.
- Bốn cơ chế: truyền qua thế hệ, tiếp xúc với ngôn ngữ khác, xu hướng tiết kiệm nỗ lực, và nhu cầu diễn đạt mới.
- Cơ chế thứ nhất là cơ bản nhất: mỗi thế hệ tái tạo ngôn ngữ từ đầu vào không hoàn hảo.
- Thay đổi không tránh khỏi vì nó nằm trong chính cách ngôn ngữ được truyền.
- Tốc độ thay đổi khác nhau giữa các tầng và giữa các hoàn cảnh xã hội.
Bốn cơ chế chính
Bốn cơ chế dưới đây hoạt động đồng thời. Cơ chế thứ nhất là cơ bản nhất và giải thích vì sao thay đổi không tránh khỏi: mỗi thế hệ xây lại hệ thống ngôn ngữ từ những gì họ nghe được, và kết quả tái tạo không bao giờ giống hệt bản gốc.
Vì sao thay đổi là không tránh khỏi
Điểm mấu chốt nằm ở cơ chế truyền. Không ai được trao một bản mô tả đầy đủ về ngôn ngữ; mỗi người xây dựng hệ thống của mình từ những gì họ nghe được, và những gì họ nghe được luôn không đầy đủ và có nhiều cách diễn giải. Trong hầu hết trường hợp, kết quả tái tạo gần giống bản gốc tới mức không ai để ý. Nhưng qua nhiều người và nhiều thế hệ, những khác biệt nhỏ tích tụ lại. Điều này có nghĩa là để một ngôn ngữ không thay đổi, nó phải ngừng được truyền cho người mới — và những ngôn ngữ duy nhất không thay đổi là những ngôn ngữ không còn ai học nữa.
Điều đáng nhớ về tốc độ thay đổi
Bốn điều dưới đây về tốc độ. Điều thứ ba đáng chú ý: các tầng khác nhau của ngôn ngữ thay đổi với tốc độ rất khác nhau, nên cảm nhận rằng ngôn ngữ đang thay đổi nhanh thường dựa trên tầng thay đổi nhanh nhất là từ vựng.
Sai lầm thường gặp
- Cho rằng ngôn ngữ chỉ mới bắt đầu thay đổi ở thế hệ hiện tại.
- Đánh giá tốc độ thay đổi chung dựa trên tầng từ vựng, vốn thay đổi nhanh nhất.
- Coi thay đổi là thứ có thể ngăn được nếu mọi người cẩn thận hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có ngôn ngữ nào không thay đổi không?
Chỉ những ngôn ngữ không còn được truyền cho người học mới. Ngôn ngữ cổ được bảo tồn trong văn bản thì cố định, nhưng đó là vì không còn cộng đồng nói nó hằng ngày.
Chuẩn hóa có ngăn được thay đổi không?
Nó làm chậm thay đổi ở ngôn ngữ viết chuẩn mực nhưng không ngăn được thay đổi trong lời nói. Kết quả thường thấy là khoảng cách giữa ngôn ngữ viết và ngôn ngữ nói tăng dần.
Vì sao ta cảm thấy ngôn ngữ đang thay đổi nhanh?
Vì chúng ta để ý những thay đổi mới nhất và không để ý những thay đổi đã hoàn tất từ lâu. Ngoài ra tầng từ vựng vốn thay đổi nhanh nhất lại là tầng dễ nhận ra nhất.
Ngôn ngữ có thể thay đổi tới mức không hiểu nhau không?
Có, và đó chính là cách một ngôn ngữ tách thành nhiều ngôn ngữ. Quá trình này diễn ra qua nhiều thế kỷ khi các cộng đồng ít tiếp xúc với nhau.