Có một hiện tượng được ghi nhận ở trẻ học nhiều ngôn ngữ khác nhau: chúng tạo ra những dạng từ mà không ai xung quanh nói. Hiện tượng này là một trong những bằng chứng thú vị nhất về cách trẻ tiếp nhận ngôn ngữ.
- Trẻ đôi khi tạo ra dạng theo quy tắc chung ở những từ vốn bất quy tắc.
- Những dạng này không có trong đầu vào mà trẻ nghe được.
- Điều đó cho thấy trẻ rút ra quy tắc chứ không chỉ lặp lại những gì nghe thấy.
- Hiện tượng được ghi nhận ở nhiều ngôn ngữ khác nhau.
Hiện tượng này là gì
Ở nhiều ngôn ngữ có những từ tuân theo quy tắc chung và những từ bất quy tắc. Điều được quan sát là trẻ đôi khi áp dụng quy tắc chung cho cả những từ bất quy tắc, tạo ra dạng mà người lớn quanh chúng không nói. Điểm quan trọng: những dạng này không có trong đầu vào, nên trẻ không thể học chúng bằng cách bắt chước. Cách giải thích được chấp nhận rộng rãi là trẻ đã rút ra được quy tắc chung từ các trường hợp chúng nghe được, rồi áp dụng quy tắc đó — kể cả ở những chỗ mà ngôn ngữ có ngoại lệ.
Vì sao nhà nghiên cứu quan tâm tới hiện tượng này
Ba lý do dưới đây khiến hiện tượng này được nghiên cứu nhiều. Lý do thứ nhất là quan trọng nhất về mặt lý thuyết: nó là bằng chứng trực tiếp chống lại quan điểm cho rằng trẻ tiếp nhận ngôn ngữ chủ yếu bằng cách bắt chước.
Điều cần lưu ý khi đọc về hiện tượng này
Bốn lưu ý dưới đây tránh hiểu nhầm. Lưu ý thứ nhất quan trọng nhất với cha mẹ đọc bài này: đây là hiện tượng được mô tả trong nghiên cứu chứ không phải một mốc để đối chiếu, và việc một đứa trẻ có hay không có hiện tượng này ở một thời điểm không nói lên điều gì.
Sai lầm thường gặp
- Coi hiện tượng này như một mốc phát triển để đối chiếu với con mình.
- Kết luận rằng trẻ hoàn toàn không học bằng bắt chước, trong khi bắt chước vẫn có vai trò.
- Sửa lỗi này ở trẻ một cách gay gắt, trong khi nó là hiện tượng bình thường trong quá trình.
Câu hỏi thường gặp
Có nên sửa khi trẻ nói dạng như vậy không?
Đây là câu hỏi về cách nuôi dạy cụ thể mà mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng. Điều nghiên cứu ghi nhận là hiện tượng này xuất hiện trong quá trình tiếp nhận bình thường ở nhiều trẻ.
Hiện tượng này có ở tiếng Việt không?
Tiếng Việt ít biến đổi hình thái nên hiện tượng biểu hiện theo cách khác so với ngôn ngữ có nhiều dạng biến đổi. Nếu bạn quan tâm thì nên tìm nghiên cứu về tiếp nhận tiếng Việt cụ thể.
Điều này có nghĩa trẻ không bắt chước gì cả?
Không, bắt chước vẫn có vai trò rõ ràng, đặc biệt với từ vựng. Hiện tượng này cho thấy bắt chước không phải cơ chế duy nhất, chứ không phải nó không tồn tại.
Người lớn học ngoại ngữ có hiện tượng tương tự không?
Có những hiện tượng tương tự được ghi nhận ở người học ngoại ngữ khi họ áp dụng quy tắc chung cho trường hợp bất quy tắc. Đây là chủ đề được nghiên cứu trong lĩnh vực tiếp nhận ngôn ngữ thứ hai.