Không có lý do nào khiến một con vật cụ thể phải được gọi bằng chuỗi âm này thay vì chuỗi âm khác. Nguyên lý này nghe hiển nhiên nhưng nó là nền của rất nhiều điều trong ngôn ngữ học.
- Hình thức của từ không có liên hệ tất yếu với nghĩa của nó.
- Bằng chứng rõ nhất là cùng một sự vật được gọi bằng những từ hoàn toàn khác nhau ở các ngôn ngữ.
- Có những ngoại lệ như từ mô phỏng âm thanh, nhưng chúng chiếm tỷ lệ nhỏ.
- Nghiên cứu gần đây cho thấy bức tranh phức tạp hơn nguyên lý gốc.
Nguyên lý và bằng chứng
Nguyên lý này nói rằng mối liên hệ giữa hình thức và nghĩa là do quy ước của cộng đồng chứ không do bản chất của sự vật. Ba bằng chứng dưới đây thường được nêu, và bằng chứng thứ nhất là bằng chứng trực quan nhất: nếu có liên hệ tất yếu thì các ngôn ngữ đã phải gọi cùng một sự vật bằng những từ giống nhau, nhưng thực tế thì hoàn toàn không.
Những ngoại lệ và nghiên cứu gần đây
Có những trường hợp mà liên hệ giữa hình thức và nghĩa không hoàn toàn ngẫu nhiên. Rõ nhất là các từ mô phỏng âm thanh, dù ngay cả chúng cũng khác nhau đáng kể giữa các ngôn ngữ — cùng một tiếng động được mô phỏng theo hệ âm của từng ngôn ngữ. Ngoài ra, một số nghiên cứu trong những thập kỷ gần đây tìm thấy những xu hướng thống kê cho thấy liên hệ giữa âm và nghĩa có thể không hoàn toàn ngẫu nhiên ở một số nhóm từ. Những kết quả này không bác bỏ nguyên lý gốc nhưng cho thấy bức tranh phức tạp hơn, và đây là lĩnh vực đang được nghiên cứu tích cực.
Vì sao nguyên lý này quan trọng
Bốn hệ quả dưới đây cho thấy vì sao đây là nguyên lý nền. Hệ quả thứ hai có ý nghĩa thực tế trực tiếp với người học: vì không có liên hệ tất yếu, bạn không thể suy ra từ vựng của một ngôn ngữ mới mà phải học từng từ.
Sai lầm thường gặp
- Tìm liên hệ giữa âm và nghĩa để nhớ từ, rồi tạo ra liên tưởng sai.
- Coi từ mô phỏng âm thanh là bằng chứng bác bỏ nguyên lý.
- Trình bày các kết quả nghiên cứu gần đây như đã lật ngược nguyên lý gốc.
Câu hỏi thường gặp
Vậy các mẹo liên tưởng âm để nhớ từ có sai không?
Không sai về mặt hiệu quả ghi nhớ, vì liên tưởng cá nhân giúp nhớ tốt. Chỉ cần biết rằng liên tưởng đó là của bạn chứ không phản ánh liên hệ thật giữa âm và nghĩa.
Từ mô phỏng âm thanh có phổ biến không?
Chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong vốn từ của mọi ngôn ngữ. Và ngay cả chúng cũng khác nhau giữa các ngôn ngữ vì mỗi ngôn ngữ mô phỏng theo hệ âm của mình.
Các nghiên cứu về liên hệ âm và nghĩa kết luận gì?
Chúng tìm thấy những xu hướng thống kê ở một số nhóm từ, nhưng đây là xu hướng yếu chứ không phải quy luật. Lĩnh vực này vẫn đang được nghiên cứu nên hãy đọc tài liệu cập nhật.
Nguyên lý này có áp dụng cho ngôn ngữ ký hiệu không?
Ngôn ngữ ký hiệu có tỷ lệ ký hiệu mang tính mô phỏng cao hơn ngôn ngữ nói, nhưng phần lớn từ vựng vẫn theo quy ước. Đây là điểm khác biệt thú vị đã được nghiên cứu.