Ngoài việc truyền đạt nội dung, cách bạn nói còn báo hiệu bạn thuộc về đâu — vùng nào, thế hệ nào, nhóm nào. Chức năng này giải thích nhiều hiện tượng ngôn ngữ mà chức năng truyền tin không giải thích được.
- Cách nói báo hiệu bạn thuộc nhóm nào, dù bạn không chủ đích.
- Điều này giải thích vì sao các nhóm duy trì cách nói riêng dù có chuẩn chung.
- Nó cũng giải thích vì sao một số cách nói lan nhanh trong một nhóm.
- Người ta có thể điều chỉnh cách nói để thể hiện hoặc giảm bớt sự thuộc về.
Ba cơ chế
Ba cơ chế dưới đây hoạt động cùng lúc. Cơ chế thứ ba giải thích một hiện tượng thoạt nhìn khó hiểu: vì sao các nhóm vẫn duy trì cách nói riêng dù mọi người đều biết chuẩn chung — vì việc từ bỏ cách nói riêng cũng là từ bỏ một dấu hiệu thuộc về.
Vì sao điều này giải thích nhiều hiện tượng
Nếu ngôn ngữ chỉ có chức năng truyền tin, ta sẽ kỳ vọng mọi người dần hội tụ về một cách nói hiệu quả nhất. Nhưng thực tế thì các cách nói riêng vẫn được duy trì và những cách nói mới liên tục xuất hiện trong các nhóm. Chức năng báo hiệu bản sắc giải thích điều này: một cách nói riêng có giá trị chính vì nó phân biệt nhóm bạn với nhóm khác, nên nó được duy trì bất kể hiệu quả truyền tin. Đây cũng là lý do các cách nói mới lan rất nhanh trong một nhóm rồi bị bỏ khi chúng lan ra ngoài — khi ai cũng dùng thì chúng mất chức năng phân biệt.
Ý nghĩa của điều này
Bốn điều dưới đây theo từ cơ chế trên. Điều thứ ba đáng chú ý về mặt thái độ: vì cách nói gắn với bản sắc, việc yêu cầu ai đó bỏ cách nói của cộng đồng mình là một yêu cầu lớn hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó.
Sai lầm thường gặp
- Coi việc một nhóm duy trì cách nói riêng là sự bảo thủ vô lý.
- Kỳ vọng chuẩn hóa sẽ xóa được các cách nói riêng.
- Đánh giá một người qua cách nói mà không tính tới chức năng bản sắc của nó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tiếng lóng của giới trẻ thay đổi nhanh?
Vì chức năng chính của nó là phân biệt nhóm, nên khi một từ lan ra ngoài nhóm thì nó mất tác dụng và được thay bằng từ mới. Đây là mẫu lặp lại ở mọi thế hệ.
Người học ngoại ngữ có nên bắt chước giọng bản ngữ không?
Không bắt buộc, và nhiều người giữ giọng riêng mà vẫn giao tiếp rất tốt. Điều cần là đủ rõ để người nghe hiểu, còn giọng là lựa chọn cá nhân.
Điều chỉnh cách nói theo người đối diện có phải giả tạo không?
Đây là hiện tượng phổ quát mà mọi người đều làm một cách tự động. Nó là một phần của khả năng giao tiếp chứ không phải sự giả tạo.
Vì sao có người thấy khó khi phải chuyển cách nói?
Vì mỗi cách nói gắn với một phần bản sắc, và việc chuyển đổi liên tục giữa các bối cảnh khác nhau về xã hội đòi hỏi nỗ lực thật. Đây là chủ đề được nghiên cứu trong ngôn ngữ học xã hội.