Câu hỏi ngôn ngữ là gì nghe đơn giản nhưng không có một định nghĩa được mọi người chấp nhận. Thay vào đó, các nhà nghiên cứu thường mô tả ngôn ngữ qua một tập hợp đặc điểm, và bốn đặc điểm dưới đây được nhắc tới nhiều nhất.
- Không có định nghĩa duy nhất được mọi trường phái chấp nhận.
- Bốn đặc điểm hay được nêu: tính võ đoán, tính sản sinh, tính cấu trúc kép, và khả năng nói về cái vắng mặt.
- Các đặc điểm này giúp phân biệt ngôn ngữ người với nhiều hệ thống giao tiếp khác.
- Ranh giới không tuyệt đối và vẫn còn tranh luận về từng đặc điểm.
Bốn đặc điểm thường được nêu
Bốn đặc điểm dưới đây xuất hiện trong hầu hết mô tả về ngôn ngữ người. Đặc điểm thứ hai đáng chú ý nhất về mặt sức mạnh: từ một số lượng hữu hạn các đơn vị và quy tắc, người nói tạo ra được vô số câu chưa từng tồn tại, và người nghe hiểu được chúng ngay lần đầu.
Vì sao không có định nghĩa duy nhất
Có hai lý do. Thứ nhất, định nghĩa phụ thuộc vào mục đích: một nhà nghiên cứu quan tâm tới cấu trúc sẽ nhấn mạnh những đặc điểm khác với người quan tâm tới chức năng xã hội của ngôn ngữ. Thứ hai, mỗi tiêu chí được đề xuất đều gặp trường hợp biên: có những hệ thống giao tiếp đáp ứng một phần tiêu chí, và có những khía cạnh của ngôn ngữ người không khớp hoàn toàn với tiêu chí đó. Vì vậy trong thực tế, ngôn ngữ thường được mô tả qua một tập hợp đặc điểm thay vì được định nghĩa bằng một câu duy nhất — và các danh sách đặc điểm cũng khác nhau giữa các tài liệu.
Điều đáng nhớ khi đọc về chủ đề này
Bốn điều dưới đây giúp bạn đọc tài liệu về chủ đề này tỉnh táo hơn. Điều thứ nhất quan trọng nhất: khi một nguồn đưa ra một định nghĩa dứt khoát và trình bày nó như kết luận cuối cùng, đó là dấu hiệu nên đối chiếu thêm.
Sai lầm thường gặp
- Coi một danh sách đặc điểm cụ thể như định nghĩa chuẩn duy nhất.
- Bỏ qua việc các tiêu chí đều có trường hợp biên.
- Trình bày một quan điểm của một trường phái như kết luận chung của lĩnh vực.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khó định nghĩa một thứ quen thuộc tới vậy?
Vì ngôn ngữ có nhiều mặt cùng lúc: nó là hệ thống cấu trúc, là công cụ giao tiếp, là hiện tượng xã hội, và là khả năng nhận thức. Mỗi cách nhìn cho một định nghĩa khác.
Ngôn ngữ ký hiệu có đáp ứng các đặc điểm này không?
Có, và đây là một trong những bằng chứng cho thấy ngôn ngữ không gắn với kênh âm thanh. Các ngôn ngữ ký hiệu đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về mặt cấu trúc và chức năng.
Có đặc điểm nào khác không nằm trong bốn đặc điểm này?
Có nhiều, và các tài liệu khác nhau nêu những danh sách khác nhau với số lượng từ vài tới hơn chục đặc điểm. Bốn đặc điểm ở trên là những cái xuất hiện phổ biến nhất.
Tôi nên đọc ở đâu để tìm hiểu sâu hơn?
Tài liệu nhập môn ngôn ngữ học của các trường đại học là điểm khởi đầu tốt. Hãy đọc từ nhiều nguồn vì các trường phái nhấn mạnh những khía cạnh khác nhau.