Âm thanh tiếng nói có thể đo được bằng thiết bị, và điều này biến việc mô tả phát âm từ chỗ dựa vào cảm nhận thành một ngành có số liệu. Ba hướng nghiên cứu dưới đây tiếp cận âm thanh từ ba phía.
- Ba hướng: nghiên cứu việc tạo âm, nghiên cứu bản thân sóng âm, và nghiên cứu việc tiếp nhận.
- Mỗi hướng dùng công cụ khác nhau và trả lời câu hỏi khác nhau.
- Việc đo được âm thanh cho phép so sánh khách quan giữa các ngôn ngữ.
- Kết quả đo đôi khi khác với cảm nhận của tai, và đó là thông tin thú vị.
Ba hướng nghiên cứu
Ba hướng dưới đây tiếp cận âm thanh tiếng nói từ ba phía. Hướng thứ ba đáng chú ý vì nó tách bạch một điều quan trọng: những gì có trong sóng âm và những gì người nghe cảm nhận không phải một, và khoảng cách giữa hai thứ này là chủ đề nghiên cứu riêng.
Vì sao đo được âm thanh là bước tiến lớn
Trước khi có thiết bị đo, việc mô tả phát âm dựa vào tai của nhà nghiên cứu — và tai thì bị ảnh hưởng bởi chính ngôn ngữ mẹ đẻ của người nghe. Một nhà nghiên cứu có thể không nghe ra một phân biệt mà ngôn ngữ mình không có, hoặc nghe thấy phân biệt ở chỗ thực ra không có. Việc đo được sóng âm cho phép so sánh khách quan và đôi khi cho kết quả ngạc nhiên: có những phân biệt mà người bản ngữ khẳng định là rõ ràng lại rất khó tìm thấy trong tín hiệu, và ngược lại có những khác biệt lớn trong tín hiệu mà không ai để ý vì chúng không mang chức năng phân biệt nghĩa.
Điều kết quả đo cho thấy
Bốn kết quả dưới đây là những gì việc đo lường đã làm rõ. Kết quả thứ hai có ý nghĩa lớn với người học: cùng một âm được phát ra rất khác nhau tùy vào âm đứng cạnh nó, nên việc luyện âm rời không đủ.
Sai lầm thường gặp
- Luyện các âm rời mà không luyện chúng trong chuỗi âm thật.
- Giả định rằng cùng một âm luôn được phát ra giống nhau.
- Kỳ vọng tìm thấy ranh giới rõ ràng giữa các âm trong bản ghi.
Câu hỏi thường gặp
Người học có dùng được công cụ đo không?
Có một số phần mềm phân tích âm thanh miễn phí, và một số người học dùng để đối chiếu bản ghi của mình với mẫu. Nhưng với phần lớn người thì nghe và đối chiếu bằng tai đã đủ.
Vì sao cùng một âm lại biến đổi theo ngữ cảnh?
Vì các cơ quan phát âm chuyển động liên tục, nên khi phát một âm chúng đã bắt đầu chuyển sang vị trí cho âm tiếp theo. Đây là lý do luyện âm rời không đủ.
Kết quả đo có luôn khớp với cảm nhận không?
Không, và chính chỗ không khớp là thông tin thú vị. Nó cho thấy việc nghe không phải là ghi nhận thụ động mà là quá trình xử lý tích cực.
Nghiên cứu này giúp gì cho việc dạy phát âm?
Nó cho biết đặc trưng nào thật sự quan trọng để phân biệt một âm, từ đó việc dạy tập trung vào đúng chỗ thay vì vào những khác biệt không mang chức năng.